Een beschadigde tankwagen op de A4, een lek in een koelinstallatie bij een tuinbouwbedrijf in het Westland, een onbekend wit poeder in een gebouw of een drugslab in een woonwijk: zodra er gevaarlijke stoffen vrijkomen, zijn reguliere blus- en reddingsmethoden niet voldoende. Veiligheidsregio Haaglanden beschikt over specialistische teams en meetapparatuur om deze incidenten veilig en gecontroleerd te bestrijden.
Bij incidenten met chemische, biologische, radiologische of nucleaire stoffen (CBRN) staat de veiligheid van omwonenden en de hulpverleners zelf op nummer één. Om snel te bepalen wat er aan de hand is en hoe er moet worden opgetreden, schaalt de brandweer op naar gespecialiseerde eenheden.

De eerste verkenning en metingen (Verkenningseenheden)
Wanneer er een melding binnenkomt van een vreemde lucht, een gaslekkage of een incident met chemicaliën, rukt naast de reguliere tankautospuit vaak direct een Verkenningseenheid (VE) uit.
- Meten is weten: Deze brandweerploegen zijn uitgerust met geavanceerde draagbare meetapparatuur (zoals explosiegevaarmeters en PID-meters) waarmee zij op veilige afstand de concentratie van gassen en dampen in de lucht kunnen meten.
- Bepalen van de windrichting: Op basis van de windrichting en de meetresultaten brengt de verkenningseenheid het zogeheten effectgebied in kaart: waar trekt de rook- of gaswolk naartoe en welke straten of woningen moeten uit voorzorg worden ontruimd of geadviseerd om ramen en deuren te sluiten?
AGS: Adviseur Gevaarlijke Stoffen
Zodra blijkt dat het gaat om een complexe of onbekende gevaarlijke stof, wordt de Adviseur Gevaarlijke Stoffen (AGS) gealarmeerd.
De AGS is een speciaal opgeleide brandweerofficier met diepgaande chemische en fysische kennis. Ter plaatse (of al rijdend vanuit een meetwagen) analyseert de AGS:
- Om welke stof het gaat: Aan de hand van gevaarsetiketten, UN-nummers (de oranje gevarenborden op vrachtwagens) of monstername stelt de AGS vast welke eigenschappen de stof heeft (bijvoorbeeld brandbaar, giftig, bijtend of explosief).
- Advies aan de leidinggevenden: De AGS adviseert de Officier van Dienst (OvD) en het eventuele crisisteam over de benodigde beschermingsmiddelen voor de hulpverleners, de veilige afstand voor omstanders en de beste manier om de lekkage te stoppen of de stof te neutraliseren.
IBGS: Incidentbestrijding Gevaarlijke Stoffen en gaspakdragers
Waar reguliere brandweerlieden werken in hun standaard uitrukkleding met ademlucht, is dat bij gevaarlijke vloeistoffen of giftige dampen niet veilig genoeg. Dan schaalt de brandweer op volgens het protocol IBGS (Incidentbestrijding Gevaarlijke Stoffen) en komen speciaal opgeleide gaspakdragers in actie.
- Werken in gaspakken (chemiepakken): De specialisten dragen volledig gasdichte chemiepakken die hen van top tot teen afsluiten van de buitenwereld. Het ademluchttoestel wordt in het pak gedragen, waardoor er een lichte overdruk ontstaat en er geen gevaarlijke dampen naar binnen kunnen lekken.
- Specialistisch gereedschap: In deze pakken kunnen de brandweerlieden een lekkende afsluiter dichtdraaien, een scheur in een vat afdichten met speciale wiggen en kussens, of gevaarlijke vloeistoffen veilig overpompen in een opvangvat. Omdat het werken in een gaspak fysiek zeer zwaar is en een ademluchtfles maar beperkt meegaat, worden er altijd meerdere ploegen tegelijk opgeroepen om elkaar af te lossen.

De Ontsmettingseenheid (Decontaminatie)
Hulpverleners die in een gaspak in het besmette gebied (de warme of hete zone) hebben gewerkt, kunnen na afloop niet zomaar hun pak uittrekken. Ook slachtoffers of omstanders die in aanraking zijn gekomen met een gevaarlijke stof moeten eerst worden gereinigd voordat zij door de ambulancedienst kunnen worden behandeld en vervoerd.
Hiervoor zet de brandweer een speciale ontsmettingsunit (decontaminatiecontainer) in:
- Afspoelen en reinigen: Via een gecontroleerde sluis worden gaspakdragers grondig afgespoeld met water en speciale reinigingsmiddelen om alle resten van de gevaarlijke stof te verwijderen, voordat collega’s hen helpen bij het uitkleden.
- Slachtofferontsmetting: Voor gewonde of besmette personen beschikt de brandweer over speciale ontsmettingstenten of -containers waarin mensen veilig, warm en met behoud van privacy kunnen worden afgespoeld en voorzien van schone kleding, waarna de medische overdracht aan het ambulancepersoneel plaatsvindt.
Veelgestelde vragen bij incidenten met gevaarlijke stoffen
Waarom staan brandweerwagens bij een gaslek of chemische lekkage soms honderden meters verderop? Bij incidenten met gevaarlijke stoffen werken de hulpdiensten met een strikte wind-op-strategie. Voertuigen worden altijd bovenwinds (met de wind in de rug richting het incident) en op ruime afstand opgesteld. Zo voorkomen de hulpdiensten dat zij zelf in een giftige of explosieve gaswolk terechtkomen en kunnen zij het incident veilig benaderen.
Wat betekent een NL-Alert bij een incident met gevaarlijke stoffen? Wanneer bij een brand of lekkage schadelijke rook of gassen vrijkomen die richting een woonwijk trekken, verstuurt de meldkamer in overleg met de AGS een NL-Alert. Hierin staat het advies om ramen en deuren te sluiten en mechanische ventilatie uit te zetten, zodat de buitenlucht niet naar binnen wordt gezogen.




